فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

بررسی مقایسه ای موانع اجتماعی توسعه پایدار در جمهوری اسلامی ایران باکشور عربستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

یونس حسن پور 1
مهدی مطهر نیا 2
رضا پریزاد 2

1 دانشجوی دکتری ، دانشکده علوم انسانی ،گروه جامعه شناسی ، گرایش اقتصاد و توسعه ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم ، قم ، ایران

2 گروه علوم سیاسی ، دانشکده علوم انسانی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم ، قم ، ایران

چکیده
این مقاله با رویکرد توصیفی-مقایسه‌ای به بررسی و تحلیل موانع اجتماعی توسعه پایدار در جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی می‌پردازد. هدف پژوهش، شناسایی، مقایسه و تبیین موانع کلیدی در دو کشور با توجه به زمینه‌های فرهنگی، نهادی و اجتماعی خاص هر یک است. نتایج حاصل از تحلیل منابع آماری و مطالعات بنیادی نشان می‌دهد که هر دو کشور با چالش‌هایی چون ضعف مشارکت اجتماعی، سلطه ساختارهای سنتی و مذهبی، نابرابری‌های جنسیتی و اجتماعی، تمرکز قدرت و کمبود شفافیت نهادی مواجه‌اند، اما نمود و شدت این موانع بر اساس ویژگی‌های بومی تفاوت دارد. در ایران، مقاومت نهادهای سنتی نسبت به اصلاحات، بی‌اعتمادی نهادی و پراکندگی سرمایه اجتماعی مهم‌ترین چالش‌ها محسوب می‌شود، در حالی که در عربستان سعودی سلطه فرهنگ قبیله‌ای و مذهبی، نقش محدود زنان و تمرکز شدید ساختار سیاسی بر روند توسعه پایدار سایه انداخته است. پژوهش ضمن تحلیل تطبیقی ریشه‌های این موانع، تأکید می‌کند که غلبه بر چالش‌های توسعه پایدار نیازمند رویکردهای نهادینه‌شده، تقویت مشارکت مدنی و اجتماعی، ارتقاء نظام آموزشی با محوریت آگاهی انتقادی، سیاست‌گذاری بومی و کاهش شکاف‌های منطقه‌ای و جنسیتی است. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود هر دو کشور با بازنگری در ساختارهای حقوقی و فرهنگی، شفاف‌سازی و پاسخگویی در نظام حکمرانی، و تقویت زیرساخت‌های اجتماعی و مدنی، بستر لازم برای تحقق توسعه پایدار را فراهم آورند. نوآوری مقاله در ارائه تصویری مقایسه‌ای از موانع اجتماعی توسعه پایدار و ارائه راهکارهای متناسب با بستر هر کشور است و می‌تواند به سیاست‌گذاران و پژوهش‌گران در برنامه‌ریزی‌های آتی کمک کند.

کلیدواژه‌ها

توسعه پایدار
موانع اجتماعی ایران
عربستان سعودی
سرمایه اجتماعی
موضوعات

عنوان مقاله English

A comparative study of social barriers to sustainable development in the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia.

نویسندگان English

Yunus Hassanpour 1
Mehdi Motahar Nia 2
Reza Parizad 2
1 PhD student, Faculty of Humanities, Department of Sociology, Economics and Development, Islamic Azad University, Qom Branch, Qom, Iran
2 Department of Political Science, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Qom Branch, Qom, Iran
چکیده English

This article uses a descriptive-comparative approach to examine and analyze social barriers to sustainable development in the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia. The aim of the research is to identify, compare, and explain key barriers in the two countries, considering the specific cultural, institutional, and social contexts of each. The results of the analysis of statistical sources and fundamental studies show that both countries face challenges such as weak social participation, dominance of traditional and religious structures, gender and social inequalities, concentration of power, and lack of institutional transparency, but the manifestation and severity of these barriers differ based on local characteristics. In Iran, the resistance of traditional institutions to reforms, institutional distrust, and the dispersion of social capital are considered the most important challenges, while in Saudi Arabia, the dominance of tribal and religious culture, the limited role of women, and the intense focus of the political structure have cast a shadow on the process of sustainable development. The research, while comparative analyzing the roots of these obstacles, emphasizes that overcoming the challenges of sustainable development requires institutionalized approaches, strengthening civil and social participation, improving the education system with a focus on critical awareness, local policymaking, and reducing regional and gender gaps. Accordingly, it is suggested that both countries provide the necessary context for achieving sustainable development by reviewing legal and cultural structures, making the governance system transparent and accountable, and strengthening social and civil infrastructure. The innovation of the article lies in presenting a comparative picture of social obstacles to sustainable development and providing solutions appropriate to the context of each country, which can help policymakers and researchers in future planning.

کلیدواژه‌ها English

Sustainable development
social barriers
Iran
Saudi Arabia
social capital
افروغ، عماد. (۱۳۹۹). سرمایه اجتماعی در ایران (چاپ چهارم، ص. ۲۶–۵۶). تهران: انتشارات سمت.
آل سعود، خالد. (۱۴۰۰). اصلاحات حقوقی در عربستان جدید (چاپ اول، ص. ۵۷–۹۸). ریاض: مرکز مطالعات راهبردی ریاض.
الشمری، نورا. (۱۴۰۳). مشارکت اجتماعی در عربستان: چالش‌ها و فرصت‌ها (چاپ اول، ص. ۳۵–۷۲). ریاض: دانشگاه ملک سعود.
الشویخات، حمد محمد و محمد، اسماعیل. (۲۰۱۷). اهمیت پایداری در چشم اندازهای توسعه ملی - شواهدی از چشم انداز 2030 عربستان سعودی. “ساستینبیلیتی”، ۹(۳)، ۴۰۸.
بیکر، سوزان. (۲۰۱۶). توسعه پایدار (چاپ سوم). لندن: راتلج.
بوستروم، ماری. (۲۰۱۲). ستون گمشده؟ چالش‌های نظریه‌پردازی و اجرای پایداری اجتماعی. “ساینس، پراکسیس اند پالیسی”، ۸(۱)، ۳–۱۴.
الرواحی، عبدالله. (۱۴۰۲). تحولات اجتماعی در عربستان: بین سنت و چشم‌انداز (چاپ اول، ص. ۸۳–۱۰۸). دبی: مرکز مطالعات راهبردی خلیج فارس.
 المطیری، فهد. (۱۴۰۱). جامعه قبیله‌ای و توسعه: مورد عربستان سعودی (چاپ دوم، ص. ۱۱۰–۱۳۸). ریاض: دانشگاه ریاض.
احمدی، علی. (۱۴۰۱). نابرابری‌های اجتماعی در ایران (چاپ اول، ص. ۵۹–۸۸). تهران: نشر علمی.. زهرانی، ساره. (۱۴۰۳). زنان در عربستان نوین: چالش‌ها و چشم‌اندازها (چاپ اول، ص. ۲۲–۴۷). ریاض: مرکز مطالعات زنان خلیج فارس.
اداره کل آمار ایران. (1402). گزارش سالانه جمعیت و شاخص‌های اجتماعی اقتصادی ایران (چاپ سوم، جلد ۲). تهران: مرکز آمار ایران.
اداره کل آمار عمومی عربستان سعودی (GASTAT). (2024). گزارش توسعه اجتماعی و اقتصادی عربستان سعودی (ص. 15-94). ریاض: اداره کل آمار عربستان سعودی.
بانک جهانی. (2023). سرمایه اجتماعی و حکمرانی در ایران و عربستان سعودی. واشنگتن: بانک جهانی. ص. 35-78.
برنامه توسعه ملل متحد عربستان سعودی. (1403). گزارش پیشرفت اجتماعی عربستان (ویراست دوم، ص. 22-60). ریاض: نمایندگی سازمان ملل متحد در عربستان سعودی.
حسینی، سمیه. (۱۴۰۰). سنت و مدرنیته در ایران معاصر (چاپ دوم، ص. ۱۵۰–۱۷۲). تهران: انتشارات نگاه.
چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان سعودی. (2023). اسناد رسمی چشم‌انداز ۲۰۳۰ (جلد ۱، ص. 8-55). ریاض: دولت عربستان سعودی.
الغمدی، ح. و اسعد، ک. (1401). تحلیل تطبیقی موانع اجتماعی توسعه در ایران و عربستان (ص. 74-102). ریاض: انتشارات جامعه عربی.
المجید، فاطمه. (۱۴۰۲). تحولات حقوقی زنان در عربستان (چاپ اول، ص. ۱۲–۲۹). ظهران: دانشگاه ملک فهد.
الغمدی، سلیم. (۱۴۰۳). مدیریت استعدادها در عربستان سعودی (چاپ اول، ص. ۲۵۵–۲۷۱). ریاض: مرکز توسعه منابع انسانی.
الحربی، ناصر. (۱۴۰۱). عدالت اجتماعی در عربستان سعودی: تحلیل اقتصادی (چاپ اول، ص. ۲۱۹–۲۴۸). جده: دانشگاه ملک عبدالعزیز.
الصقور، محمد. (۱۴۰۲). چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان سعودی و چالش‌های تنوع‌بخشی (چاپ اول، ص. ۱۳۰–۱۵۸). جده: موسسه تحقیقات اقتصادی خاورمیانه.
حیدری، رضا. (۱۴۰۲). فقر و نابرابری در ایران (چاپ دوم، ص. ۶۳–۸۱). تهران: نشر ارجمند.دانشجو، علی. (۱۴۰۰). اقتصاد نفتی و توسعه نیافتگی (چاپ دوم، ص. ۴۸–۹۲). تهران: نشر پژوهش.
سازمان ملل متحد. (۲۰۱۵). تغییر جهان ما: دستورکار 2030 برای توسعه پایدار.
برنامه توسعه ملل متحد. (۲۰۲۲). گزارش توسعه انسانی ۲۰۲۱/۲۰۲۲. https://hdr.undp.org 
شجاعی، زهرا. (۱۴۰۰). زنان و توسعه در ایران (چاپ سوم، ص. ۱۴۰–۱۷۵). تهران: انتشارات جامعه‌شناسان
طاهری، لیلا. (۱۴۰۲). جامعه مدنی و توسعه در خاورمیانه (چاپ دوم، ص. ۲۰۰–۲۳۴). تهران: انتشارات سروش.
کریمی، فاطمه. (۱۴۰۱). نقش فساد اداری در عدم توسعه پایدار (چاپ دوم، ص. ۴۵–۷۸). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
لیچ، ملیسا؛ اسکونز، ایان؛ و استیرلینگ، اندی. (۲۰۱۰). پایداری‌های پویا: فناوری، محیط، عدالت اجتماعی. لندن: ارث‌اسکن.
نصیری، علی و مفاخری، فرزاد. (۲۰۱۵). پایداری اجتماعی در کشورهای در حال توسعه: مطالعه موردی ایران. “شاخص‌های اجتماعی”، ۱۲۹(۲)، ۸۹۳–۹۱۰.
پاتنام، رابرت دی. (۲۰۰۰). باولینگ به‌تنهایی: افول و احیای اجتماع آمریکا. نیویورک: سایمون اند شوستر.
عبداللهی، محمد. (۱۴۰۲). ساختار حکمرانی و توسعه در عربستان سعودی (چاپ اول، ص. ۹۰–۱۱۲). تهران: پژوهشگاه مطالعات خاورمیانه.
 هاشمی، سید جواد. (۱۴۰۱). حقوق و توسعه در ایران (چاپ سوم، ص. ۱۲–۲۵). تهران: نشر میزان.
 مجمع جهانی اقتصاد. (2023). شاخص شکاف جنسیتی جهانی (جلد 1، ص. 67-119). ژنو: مجمع جهانی اقتصاد.
محمدی، سعید. (۱۴۰۱). پدیده‌ی فرار مغزها در ایران (چاپ اول، ص. ۱۱۰–۱۳۳). تهران: انتشارات پیام نور.
یونسکو. (1402). گزارش جهانی آموزش (ویرایش چهارم، ص. 110-142). پاریس: یونسکو.
Alshuwaikhat, H. M., & Mohammed, I. (2017). Sustainability matters in national development visions—Evidence from Saudi Arabia’s Vision for 2030. Sustainability, 9(3), 408.
Baker, S. (2016). Sustainable Development (3rd ed.). Routledge.
Boström, M. (2012). A missing pillar? Challenges in theorizing and practicing social sustainability: Introduction to the special issue. Sustainability: Science, Practice and Policy, 8(1), 3-14.
ESCWA. (2020). Social and Economic Situation in the Arab Region. United Nations Economic and Social Commission for Western Asia.
Leach, M., Scoones, I., & Stirling, A. (2010). Dynamic Sustainabilities: Technology, Environment, Social Justice. Earthscan.
Nasiri, A., & Mafakheri, F. (2015). Social sustainability in developing countries: A case study of Iran. Social Indicators Research, 129(2), 893-910.
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon and Schuster.
Sachs, J. D. (2015). The Age of Sustainable Development. Columbia University Press.
United Nations. (2015). Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development. https://sdgs.un.org/2030agenda
United Nations Development Programme (UNDP). (2022). Human Development Report 2021/2022. https://hdr.undp.org/

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما